فاکتورهای ضد تغذیه ای موجود در خوراک و علوفه های مورد مصرف دام و طیور

چکیده

گیاهانی که با هدف تغذیه دام ها به عنوان علوفه رشد کرده اند تأمین کننده مواد مغذی و انرژی هستند. مواد سمی موجود محدودکننده مصرف برگ ها، پوسته ها و شاخه های خوراکی درختچه ها و درختان به عنوان خوراک و علوفه دام ها است. مواد خشبی، لگومینه ها، درختچه ها، درختان و سایر خوراک های غیرمتداول مختلف مورد مصرف دام ها به صورت سبز و تازه نسبت به حالت خشک شده حاوی مواد ضد تغذیه ای هستند.

 مواد خوراکی سنتی به عنوان طبقه حاوی مواد سمی در نظر گرفته می شوند که در کل کشنده نیستند. اجزای سمی نظیر نیترات، میموزین، تانن، و سایرین به نشخوارکنندگان، غیر نشخوارکنندگان و حیوانات وحشی آسیب اگزالات، سینوژن، ساپونین و BOAA می رسانند.

این مواد وقتی به وسیله دام ها در مقادیر زیاد مصرف می شوند نه تنها تولید آ نها را کاهش می دهد بلکه باعث مسمومیت در طول دوران کمیابی (خشکسالی) و یا پایداری (ترسالی) می شوند. تغذیه خوراک و علوفه هایی که حاوی مواد سمی هستند اگر بیش ازحد محدودیت تعریف شده مصرف شوند باعث مرگ و میر می شوند و اگر به طور تنظیم شده و کمتر از محدودیت تعریف شده مورد مصرف قرار گیرند باعث کاهش رشد، تولید، تولیدمثل و کیفیت شیر، گوشت و تخم می شود. در هندوستان علوفه های سبز بسیار کمیاب هستند بنابراین بهترین ملاحظه شامل تیمارهای فیزیکی و شیمیایی قبل از انجام تغذیه است و روش های استفاده آ نها ممکن است به غلبه بر مشکلات خوراک ها کمک کننده باشد.

مقدمه

دام ها در کشاورزی و اقتصاد روستایی کشور هندوستان نقش مهمی را بازی

می کنند. مهم ترین منابع گذران معیشت و کسب درآمد روستاییان از فروش شیر، گوشت و تخم دام و طیور است. سهم دام ها از تولید ناخالص ملی و تولید ناخالص کشاورزی به ترتیب 9 و 25 درصد می باشد و سهم دام ها در درآمدزایی روستاییان 15 الی 25 درصد است. در حال حاضر کشور کسری خالص شامل 1/45 درصد علوفه های سبز،  9/21 درصد بقایای خشک محصولات کشاورزی و 64 درصد در اصطلاح خوراک های کنسانتره ای دارد. در هند علوفه های طبیعی در دسترس از لحاظ کیفی نظیر انرژی، پروتئین، مواد معدنی و ویتامین ها فقیر هستند که این موضوع مستقیماً روی درآمد کشاورزان مؤثر است.

کشاورزان درحال توسعه حدوداً 70 درصد کل قیمت شیر تولیدی شان شامل خوراک و علوفه و کنسانتره تشکیل می دهد، بنابراین کیفیت خوب علوفه های سبز که ارزش مواد مغذی شان کافی است مورد تقاضا است زیرا تقاضا برای شیر زیاد است. اگرچه، علوفه های سبز، خشک و سیلاژ شامل ارزش تغذیه ای مناسبی هستند، اما نگهداری آن ها، راه های مصرفشان و برخی مواد سمی موجود همچنین برای ما زنگ خطر می باشند.

در میان کنترل موضوعات متفاوت کیفی، کنترل مواد ضد تغذیه ای از درجه اهمیت بالاتری برخوردار است.مواد مغذی به وسیله تحریک عملکردهای با راندمان، سیستم پربازده تولیدی در سیستم تولیدی دام ها نقش مهمی را ایفا می کنند. کاهش هزینه خوراک، افزایش کیفیت محصولات و کاهش صدمات تولیدی روی محیط زیست مهم ترین

موضوعات در تولید نشخوار کنندگان در حال حاضر است.

هزینه خوراک می تواند با تغذیه مواد خوراکی غیر متداول کاهش یابد و همچنین نشر متان که به محیط زیست آسیب رسان است کاهش می یابد. بوته ها و درختچه ها در مناطق کم باران با بیابان زایی مبارزه می کنند، باعث کاهش اثر خشکی می شوند، اجازه می دهند خاک ثبات پیدا کند و ترمیم گیاهان افزایش یابد و جنگل ها و مراتع احیا شوند. در چرای گوسفند و بز شاخ و برگ گیاهی نقش مهمی را در مناطق گرمسیری و مدیترانه ای سرتاسر جهان بازی می کند.

در مناطق خشک و نیمه خشک منابع غنی و ارزان انرژی و پروتئین وجود دارد که ممکن است هزینه خوراک را کاهش بدهند و موجب افزایش تولیدات گوسفند و بز شود. بنابراین بهره برداری از خوراک های متداول همانند خوراک های غیر متداول در یک مسیر سیستماتیک باعث حداقل تلفات تنوع اکولوژیکی می شود.

به هرحال، مشکلات تغذیه ای گیاهان و درختچه هایی نظیر سوبابل 1، آکاسیا 2 و آتریپلکس 3 در این است که این ها سطوح مختلفی از فاکتورهای ضد تغذیه ای را دارند.

 (ANFS) فاکتورهای ضد تغذیه ای

مواد شیمیایی موجود در جیره به وسیله خودشان یا محصولات متابولیتی شان در افزایش سیستمی ارتباط با خوراک مصرفی، کاهش تولید یا تأثیر بر سلامتی دام ها است. آن ها همچنین فاکتورهای مسمومیت یا مقصر نامیده می شوند. فاکتورهای ضد تغذیه ای موجود در خوراک و علوفه در جدول شماره 1 نشان داده شده است.

مواد سمی با منشا طبیعی می توانند بر اساس ویژگی های شیمیایی شان و اثراتی که مصرف آ نها ایجاد می کند طبقه بندی شوند.

دسته بندی مواد سمی

مواد سمی بر اساس ویژگی های شیمیایی شان به گروه های ذیل تقسیم بندی می شوند:

گروه ۱: پروتئین ها:

  • مهارکننده های پروتئاز
  • هماگلوتیناسیون ها (لکتین ها)

گروه ۲: گلوکوزیدها

  • ساپونین ها
  • سیانوژن ها
  • گلوکوزینولات ها (گویتروژن ها)
  • تیوگلوکوزیدها

گروه ۳: فنل ها

  • گوسیپول
  • تانن ها

گروه ۴: میسلانئوس ها

  • ضد فلزات
  • ضد ویتامین ها

به طور اساسی مواد مغذی ای که (پروتئین ها) به طور مستقیم یا غیرمستقیم تحت تأثیر مواد کاهنده هضم یا متابولیت های آن ها قرار دارند عبارتند از:

مهارکننده های پروتئاز (مهارکننده های تریپسین و کموتریپسین)

هماگلوتیناسیون ها (لکتین ها)

ساپونین ها

اجزای پلی فنلیک

مواد کاهنده حلالیت یا مداخله کننده با مصرف مواد معدنی عبارتند از:

  1. اسید فایتیک
  2. اسید اگزالیک
  3. گلوکوزینولات (تیوگلوکوزیداز)
  4. گوسیپول

موادی که نیاز به ویتامین ها را افزایش می دهند عبارتند از:

  • مواد ضد ویتامین های محلول در چربی
  • A,D,E,K
  • مواد ضد ویتامین های محلول در آب
  • B12,B6,B3,B1

گروه ۱: پروتئین ها

مهارکننده های پروتئازها

  • موادی که توانایی مهار فعالیت پرولیتیکی علی الخصوص آنزیم های هضمی و غیره را دارند، دانه های لگومینه (حبوبات) نظیر :سویا، دانه های لوبیایی شکل و دانه مونگ می باشند.
  • مهارکننده های پروتئاز در بخش خارجی کوتیلدون تجمع دارند.

دو نوع مهارکننده های آنزیم پروتئاز عبارتند از:

الف) مهارکننده کونیتز(KI) که فقط آنزیم تریپسین را مهار می کند.

ب) مهارکننده بومن بیرک (BBI) که آنزیم های کموتریپسین و تریپسین را مهار می کند.

  • مواد مهارکننده عمدتاً در برابر حرارت ناپایدار هستند، بنابراین تیمار حرارتی مناسب مهارکننده های پروتئازی را غیرفعال می کنند.
  • مهارکننده تریپسین در سویای خام روی قابلیت دسترسی اسیدآمینه متیونین اثرگذار است و درواقع اثر منفی دارد.
  • جوجه های جوان تغذیه شده با سویای خام دارای پانکراس (لوزالمعده) بزرگ (هایپرتروفی) هستند که این موضوع در حیواناتی نظیر خوک ها، سگ ها و گوساله ها قابل رؤیت نیستند.
  • فاکتورهای کنترل کننده تخریب بازدارنده های تریپسین عبارتند از:

الف) دما

ب) مدت زمان گرمایش

ج) سایز اجزای خوراک

د) سطح رطوبت

  • فعالیت مهارکننده تریپسین کنجاله سویای روغن کشی شده با حلال به واسطه فشار بخاری که به مدت 60 دقیقه اعمال می شود، تخریب می گردد یا به وسیله اتوکلاو تحت شرایط فشار PSI5 برای مدت 45 دقیقه، فشار PSI10 برای مدت 30 دقیقه یا PSI15 برای مدت 20 دقیقه از بین می رود.

هماگلوتنین ها (لکتین ها)

  • سویا، کرچک (ریچین) و سایر دانه های حبوباتی دارای هماگلوتینین ها هستند.
  • این مواد (هماگلوتنین، لکتین) در بافت های حیوانی و گیاهی وجود دارند.
  • این مواد سمی با گلیکوپروتئین های گلبول های قرمز باند می شوند و باعث رسوب آن ها می شوند.
  • ریچین سمی است و باعث تغییرات التهابی شدید در روده، کلیه و غده تیروئید می شود.
  • لکتین ها به هضم توسط شیره های گوارشی مقاوم هستند.
  • لکتین ها به حرارت خشک مقاوم هستند و اما حرارت مرطوب (بخار آب) آن ها را از بین می برد .

گروه ۲: گلیکوزیدها

ساپونین ها

  • این گلیکوزید ها به وسیله مزه تلخ، کف کردن در محلول های آبی و همولیز RBC شناسایی می شوند.
  • مسمومیت آ نها با فعالیت آ نها در سطوح با کشش کم در نشخوارکنندگان مرتبط است.
  • علوفه های مهم که باعث مسمومیت ساپونینی دام ها می شوند عبارتند از: یونجه، سویا و غیره.
  • اجزای ساپونین برگ ها دو برابر بیشتر از ساقه ها هستند و زمانی که گیاهان مسن تر می شوند ساپونین آ نها از بین می رود.
  • طیور نسبت به خوک ها بیشتر حساس هستند. اگر میزان ساپونین در خوراک ها بیش از 4/0 الی 5/0 باشد، در طیور افت مصرف خوراک، تولید تخم و افت وزن بدن حاصل می شود.
  • ساپونین ها توسط میکروب های شکمبه تجزیه می شوند و از این بابت هیچ افت رشدی اتفاق نمی افتد. به هرحال، بر اساس تغذیه اضافی یونجه سبز، ساپونین ها کشش سطحی محتویات شکمبه را کاهش می دهد و منجر به تجمع گاز در دستگاه گوارشی می شود که به این شرایط Tympani Tympanitise یا نفخ می گویند.

ساپونین ها گلیکوزیدهایی هستند که شامل بخش آگلیکون شامل استروئید 27 کربنه (C27) یا تری ترپنوئید 30 کربنه متصل شده به یک کربوهیدرات می باشند. پیچیدگی ساختاری ساپونین ها به خاطر تعدادی از خواص شیمیایی، فیزیکی و بیولوژیکی است که شامل کف کردن، معلق بودن، شیرینی، تلخی، دارویی و پزشکی و خواص حشره کش و فعالیت های ضد میکروبی می باشند. ساپونین ها دریافت اختصاصی مواد مغذی من جمله مونوساکاریدها و کلسترول را در روده از طریق اثرات متقابل فیزیکی- شیمیایی داخل لوله گوارشی کاهش می دهند. بعلاوه، این پدیده به عنوان هایپوکلسترومیک گزارش شد.

شارما و همکاران، مشاهده کردند که،4  الی 7 هفته تغذیه آزاد گیاه سیریس ( (Albizia stipulate باعث بروز مسمومیت در گوسفندان می شود. در رزین ها (صمغ ها)، درختچه ها و گونه های جارویی مسمومیت به علت وجود ساپونین اتفاق می افتد.

نشانه ها عبارتند از: بی اشتهایی، عدم تعادل ، بی حسی، معده درد و از دست دادن وزن است. در غیر نشخوارکنندگان (جوجه ها و خوک ها(، توقف سرعت رشد به دلیل کاهش مصرف خوراک، نگرانی اصلی می باشد. ساپونین ها جز ترکیبات گیاهی هستند که دارای اثرات مفید و سودبخش می باشد که شامل اثرات ضد باکتریایی و ضد پروتوزوآ و تک یاخته ای می باشد.

توجه:تکرار شستشو با آب باعث کاهش ساپونین می شود و به واسطه کاهش تلخی مرتبط با ساپونین باعث خوش خوراکی آن می شود. تلفیق لگومینه ها (حبوبات) با سایر علوفه ها در جیره به همراه برگ ها (که برای حیوانات سمی هستند) باعث کاهش مسمومیت ساپونین می شوند.

سیانوژن ها

  • سیانید در مقادیر کم در گیاهان Kingdom وجود دارد.
  • شکل عمده سیانوژن ها، گلیکوزید سیانوژنیک می باشد.
  • این گلیکوزیدها توسط آنزیم های موجود در گیاهان یا فرآیند هضم در حیوانات به وسیله فرآیند هیدرولیز به اسید پروسیک یا هیدروسیانیک تبدیل می شوند.
  • سه گلیکوزید متفاوت و متمایز وجود دارد:

الف) آمیگدالین موجود در بادام ها از خانواده سیانوژن ها می باشد.

ب) Dhurrin در Jowar و سایر علوفه های نابالغ یافت شد.

ج) لینامارین در Pulses، بذر کتان و کاساوا یافت شد.

  • نشخوارکنندگان در مقایسه با اسب و خوک حساسیت بیشتری نسبت به مسمومیت با سیانید هیدروژن دارند، زیرا در اسب و خوک آنزیمی که باعث هیدرولیز سیانید هیدروژن می شود توسط اسید دستگاه گوارش (HCL) هیدروکلریدریک تخریب می شود.
  • سیانوژن ها معمولاً باعث کاهش رشد، راندمان ضعیف خوراک و در کل مصرف مقادیر زیاد باعث مر گ و میر می شود. گاوها و بوفالوها نسبت به گوسفندان حساسیت

بیشتری دارند.

  • در تغذیه علوفه Jowar نابالغ باید از مسمومیت با سیانید هیدروژن (HCN) جلوگیری کرد.

سیانوژن ها گلیکوزیدهایی متشکل از یک یا چند قند به اضافه اجزای سیانید که گلیکون نام دارند تشکیل شده اند. آنزیم هایی در سیتوزول یافت می شوند که می توانند سیانوژن ها را هیدرولیله کنند و منجر به ترشح سیانید هیدروژن شوند که بسیار سمی می باشد. آسیب و مسمومیت گیاهی زمانی که آنزیم ها و گلیکوزید به فرم اسید هیدرو سیانیک (HCN) هستند، اتفاق می افتد.

در شکمبه واکنش های هیدرولیزی توسط میکروارگانیسم ها اتفاق می افتد. یعنی نشخوارکنندگان در مقایسه با غیرنشخوارکنندگان نسبت به مسمومیت سیانید (CN) بسیار حساسند.

در کبد آنزیم روداناز سریعاً در جهت مسمومیت زدایی سیانید هیدروژن را جذب و به تیوسیانات تبدیل می نماید. بعلاوه، یون سیانید باعث مهار سیتوکروم اکسیداز می شود که درنتیجه تغییرات شکل ATP مهار می شود و بافت ها با کاهش انرژی شدیدی روبرو می شوند و به دنبال این موضوع سریعاً مرگ اتفاق می افتد. در گاو و گوسفند دز کشنده سیانید هیدروژن به ازای هر کیلوگرم وزن بدن به ترتیب 2 الی 4 میلی گرم می باشد.

دز کشنده برای سیانوژن ها 10 الی 20 برابر بیشتر است، زیرا سیانید هیدروژن 5 تا 10 درصد وزن مولکولی اش مواد مؤثره دارد. علوفه شامل سیانید هیدروژن است که در

مدت زمان کوتاهی خورده می شود و هم زمان سریعاً تولید سیانید هیدروژن (HCN) می شود که اثرات سمی مهلکی بر بدن دارد.

جوانه های جوان نسبت به بالغین از سیانید هیدروژن بیشتری برخوردارند.اولین چین علوفه ها نسبت به دومین چین حاوی اسید پروسیک بیشتری می باشد که این موضوع احتمالاً به دلیل تجزیه اسید و فعالیت متابولیکی بالا در گیاهان به دلیل دمای بالا در طول پروسه رشد بروز می یابد. وقتی تجمع اسید پروسیک در گیاهان کاهش یابد دیگر قابلیت مسمومیت زایی ندارند. اصطلاح FPAP معادل درصد اسید پروسیک علوفه می باشد.

توجه: علوفه هایی که (ذرت خوشه ای( تحت شرایط استرس انرژی و آبیاری رشد کرده اند، سطح سیانید هیدروژن در سورگوم جوان بیشتر می باشد. بنابراین باید تلاش کرد تا دام ها از چنین محصولاتی تغذیه ننمایند. پژمردن پس از برداشت و خشک کردن برگ های حاوی سیانوژن باعث کاهش اثرات سمی سیانید می شود. سورگوم، سودان و جانسون گراس باید حداقل 6 ساعت قبل از مصرف توسط دام خشکانده شوند. غلظت PPM 200 و 1000 به ترتیب در علوفه های خشک و تر مسمومیت زا هستند. قبل از مصرف علوفه توسط دام ها بهتر است به صورت خشک و بالغ انبار شوند تا غلظت سیانید هیدروژن آن کاهش یابد.

گلوکوزینولات ها

  • بیشتر گیاهان خانواده Crucifera نظیر کلم، شلغم، کلزا و خردل سبز شامل این مواد هستند.
  • گلوکوزینولات ها مسئول طعم تند در گیاهان جنس براسیکا می باشد.
  • به نظر می رسد دام هایی نظیر نشخوارکنندگان نسبت به تک معده ای ها به گلوکوزینولات ها حساسیت کمتری داشته باشند.
  • مهم ترین اثر موادی نظیر گلوکوزینولات ها سرکوب ساخت هورمون های تیروئیدی نظیر تیروکسین (T4) و تری یدو تیرونین (T3) ایجاد عارضه گواتر می باشد.
  • گلوکوزینولات ها در ریشه، ساقه، برگ ها و دانه تجمع می یابند و با آنزیم میروزیناز همراه هستند که مسئول تجزیه آن ها است.

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

اسکرول به بالا